https://casopisapriori.com/index.php/apriori <p>Naučno-popularni časopis A priori (<a href="http://www.casopisapriori.com/index.php/apriori/index">www.casopisapriori.com</a>) je naučni časopis filozofskog Udruženja Sofia iz Banje Luke.</p> <p>A priori publikuje neobjavljena naučnoistraživačka postignuća kao originalne i pregledne naučne, odnosno stručne radove iz oblasti društveno humanističkih nauka, kao i radove iz oblasti književnosti. Pored kategorizovanih članaka u časopisu su zastupljeni i:</p> <p>• intervjui, <br />• prevodi, <br />• eseji, <br />• prikazi, <br />• poezija, <br />• proza, <br />• učenici,<br />• komentari,<br />• izvještaji.</p> <p>A priori omogućava autorima publikovanje njihovih naučnih istraživanja nakon uobičajene procedure u uredničkom odboru i kvalitetnih recenzija.</p> <p>Časopis se publikuje “publish as you go” u online formatu. A priori je postao međunarodno prepoznatljiv časopis, čiji su radovi indeksirani u priznatim međunarodnim bazama kao što su: ROAD, DOAJ, ERIH PLUS, Google Scholar, itd.</p> <p>Cilj je da u narednom periodu časopis bude što vidljiviji i prepoznatljiviji i u drugim međunarodno priznatim bazama u svijetu, te da prati najsavremenija dešavanja u svijetu izdavaštva.</p> <p>S tim u vezi, naučno-popularni časopis A priori od 2023. godine slijedi praksu savremenih naučnih časopisa, a to je in press izdavaštvo. Naime, in press ili u štampi označava objavljivanje radova recenziranih i prihvaćenih za objavljivanje od strane recenzenata i uredništva časopisa, a redoslijedom kako radovi bivaju odobreni, sve do finalne verzije časopisa.</p> <p>Po finalnoj obradi svih tekstova koji će se objaviti u tekućem broju, časopis se zaključuje i otvara se pozivno pismo za dostavljanje radova u naredni broj časopisa.</p> <p>Uredništvo A priori časopisa čine poznata i renomirana imena iz oblasti društveno humanističkih nauka i književnosti iz Bosne i Hercegovine, Srbije, Hrvatske i svijeta, afirmisanog međunarodnog kredibiliteta.</p> <p>Pozivamo i ohrabrujemo naučnike, književnike, ali i mlade istraživače da šalju svoje radove za časopis A priori.</p> <p>Na ovom mjestu ćete pronaći informacije o ciljevima i obuhvatu, etičkim principima, postupku recenziranja i politiku o autorskim pravima, licenciranju i otvorenom pristupu časopisa.</p> Association for Promotion of Culture and Thinking "Sofia" sr-RS@latin A priori - Naučno-popularni časopis 2744-1288 https://casopisapriori.com/index.php/apriori/article/view/320 <p>Rad analizira Habermasovu tezu o poricanju refleksije u kontekstu kritike savremenog scijentizma i metafizike, dovodeći je u dijalog sa Hajdegerovim filozofskim projektom. Polazeći od tradicije Frankfurtske škole, pokazuje se da i filozofija i nauka dijele zajedničke pozitivističke pretpostavke, koje se ogledaju u nekritičkom prihvatanju predmetnosti i instrumentalne racionalnosti. Habermasov poziv na obnovu refleksije tumači se kao pokušaj prevazilaženja ovih ograničenja kroz kritičko i emancipatorsko mišljenje. Međutim, rad upućuje da se unutar Hajdegerovog pristupa problemu pozitivizma mogu iznaći stavovi koji ukazuju na radikalniji pristup navedenom problemu i to tako što je njima dovedena u pitanje sama refleksija, mišljenje i filozofija kao takva. Uzimajući u obzir Hajdegerov koncept zaborava bivstvovanja, čini se da se i poziv na obnovu refleksije već nalazi unutar pozitivističkog horizonta koji nominalno pokušava da prevaziđe. U radu ćemo razmotriti pitanje da li se unutar Hajdegerovih filozofskih polazišta zaista mogu iznaći stavovi koji su temeljniji od prethodno navedenih zahtjeva za radikalnom filozofskom samokritikom osnovnih principa mišljenja koju nalazimo kod predstavnika Frankfurtske škole.</p> Saša Laketa Milijana Sladojević Maleš Sva prava zadržana (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2026-08-31 2026-08-31 6 1 13 24 10.5281/zenodo.22179798 https://casopisapriori.com/index.php/apriori/article/view/321 <p>U radu se ukazuje na to da Hajdegerova perspektiva promišljanja dominacije tehnike u industrijskom kapitalizmu izlazi iz uobičajenog okvira problematizovanja. Prema Hajdegeru civilizacijska stranputica tehničkog modela sveta je u redukciji mišljenja na njegovu instrumentalnu ulogu mahinovanja i preračunavanja. Kao što planeta Zemlja i njena atmosfera postaju sirovine unutar tehnološkog diskursa realnosti tako i čovek postaje ljudski materijal koji se određuje za pretpostavljene ciljeve. Zahvaljujući daljnem neobuzdanom razvoju tehnologija suočeni smo danas sa novom mutacijom kapitalizma, opasnom po čoveka kao i prethodni oblici kapitalizma. Reč je o nadzornom kapitalizmu, transformisanom kapitalističkom poredku nastalom otkrićem bihevioralnog viška. Nadzorni kapitalizam polaže pravo na ljudsku prirodu kao novi robni izum. Danas se suština samog čoveka otima za potrebe tržišnog projekta novog veka.</p> Edi Daruši Sva prava zadržana (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2026-08-31 2026-08-31 6 1 25 33 10.5281/zenodo.22179852 https://casopisapriori.com/index.php/apriori/article/view/348 <p>Komentar.</p> Tea Pavlović Sva prava zadržana (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2026-08-31 2026-08-31 6 1 148 149 https://casopisapriori.com/index.php/apriori/article/view/349 <p>Komentar.</p> Tea Pavlović Sva prava zadržana (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2026-08-31 2026-08-31 6 1 150 151 https://casopisapriori.com/index.php/apriori/article/view/322 <p>Ovaj rad se bavi analizom transformacije odnosa ljekara i pacijenta u kontekstu savremenih tehnoloških i društvenih promjena. U fokusu je pitanje kako se, pod uticajem tehničko-ekonomskih inovacija, vještačke inteligencije i vrijednosnog pluralizma, mijenja dimenzija komunikacije, povjerenja i odgovornosti u medicini. Rad predstavlja pregled različitih modela odnosa ljekara i pacijenta, od tradicionalnog paternalističkog, preko informativnog, do modela zajedničkog odlučivanja i integrativnog modela zasnovanog na etici brige. Autor ističe važnost etičkog okvira i edukacije kako ljekara tako i pacijenata, te zaključuje da i u doba tehnološke medikalizacije, očuvanje ljudskog dostojanstva i povjerenja mora ostati u srži medicinske prakse.</p> Milica Tatić Sva prava zadržana (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2026-08-31 2026-08-31 6 1 34 42 10.5281/zenodo.22179912 https://casopisapriori.com/index.php/apriori/article/view/324 <p>Autor se u ovom radu trudi da iz što više mogućih perspektiva istražuje (ne)postojanje teorijskog, praktičkog i praktičnog pojma <em>zdrave demokratije</em>. Kroz nekoliko poglavlja autor je od početnih prezentacija o različitim demokratskim sistemima ustanovio kako se <em>zdrava demokratija</em> najbolje može pozicionirati kao <em>epifenomen deliberativnog demokratskog uređenja</em>. U skladu sa tim, odabrani su ključni autori koji su već dali svoje doprinose pišući na ovu temu, među kojima se najviše istakao Ned Krosbi sa svojom idejom, koja je kroz publikaciju iz 2003. godine, a kasnije i osnivanje organizacije prerasla u nešto što se može nazvati <em>Agendom Zdrav(lj)e Demokratije</em>. Analizirajući sve što je bilo rečeno, autor je u zaključnom razmatranju, rekapitulirajući sve što je po njegovom sudu bilo predmetno relevantno, ostavio otvorenim pitanje - da li je <strong><em>zdrava demokratija</em></strong> samo veoma dobro političko-teorijski zamišljena <em>potka</em> ili ona ima <em>realnih mogućnosti</em> da postane do <em>kraja izveden vez</em> u okvirima kojeg ljudi mogu slobodno da bivstvuju i delaju, zadovoljni sopstvenim opipljivim <em>političko-zdravoživotnim produktom</em>?</p> Vuk Trnavac Sva prava zadržana (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2026-08-31 2026-08-31 6 1 43 56 10.5281/zenodo.22179948 https://casopisapriori.com/index.php/apriori/article/view/325 <p>U kapitalističkom svetu, prema postmodernim misliocima, masovni mediji ovladavaju predmetima, odnosno celokupnom stvarnošću, stvarajući od savremenog društva moćno potrošačko društvo u kojem se sam proces potrošnje može posmatrati kao proces klasifikacije i društvene diferencijacije u kom su znakovi/predmeti uređeni kao statusne vrednosti u socijalnoj hijerarhiji. Međutim, istražujući uticaj koji danas imaju tehnološke revolucije na ekonomiju, politiku i društvo, savremeni autori ukazuju na nastanak novog oblika kapitalizma: nadzornog kapitalizma – u kojem korisnici tehnološkog univerzuma više nisu klijenti/potrošači nego sirovina za prikupljanje podataka i transformaciju ličnih misli radi sticanja što većeg profita vlasnicima kapitala i u kojem demokratija posrće pod bogatstvom i moći šačice neodgovornih tehnoloških korporacija.</p> Edi Daruši Sva prava zadržana (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2026-08-31 2026-08-31 6 1 57 66 10.5281/zenodo.22180016 https://casopisapriori.com/index.php/apriori/article/view/345 <p>Nagrađeni radovi.</p> Ognjen Ristić Sva prava zadržana (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2026-08-31 2026-08-31 6 1 135 140 https://casopisapriori.com/index.php/apriori/article/view/346 <p>Nagrađeni radovi.</p> Lamija Mandal Sva prava zadržana (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2026-08-31 2026-08-31 6 1 141 143 https://casopisapriori.com/index.php/apriori/article/view/347 <p>Nagrađeni radovi.</p> Amina Šehić Sva prava zadržana (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2026-08-31 2026-08-31 6 1 144 146 https://casopisapriori.com/index.php/apriori/article/view/326 <p>Esej.</p> Marin Buovac Sva prava zadržana (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2026-08-31 2026-08-31 6 1 67 68 https://casopisapriori.com/index.php/apriori/article/view/327 <p>Esej.</p> Zoran Grbić Sva prava zadržana (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2026-08-31 2026-08-31 6 1 69 75 https://casopisapriori.com/index.php/apriori/article/view/328 <p>Esej.</p> Srđan Janković Sva prava zadržana (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2026-08-31 2026-08-31 6 1 76 82 https://casopisapriori.com/index.php/apriori/article/view/329 <p>Esej.</p> Tomislav Krsmanović Sva prava zadržana (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2026-08-31 2026-08-31 6 1 83 88 https://casopisapriori.com/index.php/apriori/article/view/330 <p>Poezija.</p> Pavle Zeljić Sva prava zadržana (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2026-08-31 2026-08-31 6 1 90 91 https://casopisapriori.com/index.php/apriori/article/view/331 <p>Poezija.</p> Ranko Pavlović Sva prava zadržana (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2026-08-31 2026-08-31 6 1 92 92 https://casopisapriori.com/index.php/apriori/article/view/332 <p>Poezija.</p> Ivan Pravdić Sva prava zadržana (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2026-08-31 2026-08-31 6 1 93 95 https://casopisapriori.com/index.php/apriori/article/view/333 <p>Poezija.</p> Dušan Živković Sva prava zadržana (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2026-08-31 2026-08-31 6 1 96 96 https://casopisapriori.com/index.php/apriori/article/view/334 <p>Poezija.</p> Dragan Mitić Sva prava zadržana (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2026-08-31 2026-08-31 6 1 97 98 https://casopisapriori.com/index.php/apriori/article/view/335 <p>Poetry.</p> Gordana Tešanović Sva prava zadržana (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2026-08-31 2026-08-31 6 1 99 99 https://casopisapriori.com/index.php/apriori/article/view/336 <p>Proza.</p> Adnadin Jašarević Sva prava zadržana (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2026-08-31 2026-08-31 6 1 100 104 https://casopisapriori.com/index.php/apriori/article/view/337 <p>Proza.</p> Miloš Ristić Sva prava zadržana (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2026-08-31 2026-08-31 6 1 105 110 https://casopisapriori.com/index.php/apriori/article/view/338 <p>Proza.</p> Ognjen Krnjaja Sva prava zadržana (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2026-08-31 2026-08-31 6 1 111 116 https://casopisapriori.com/index.php/apriori/article/view/339 <p>Proza.</p> Belma Kurtalija Sva prava zadržana (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2026-08-31 2026-08-31 6 1 119 119 https://casopisapriori.com/index.php/apriori/article/view/340 <p>Proza.</p> Zvonko Mijatović Sva prava zadržana (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2026-08-31 2026-08-31 6 1 117 118 https://casopisapriori.com/index.php/apriori/article/view/341 <p>Proza.</p> Siniša Mitrić Sva prava zadržana (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2026-08-31 2026-08-31 6 1 120 120 https://casopisapriori.com/index.php/apriori/article/view/342 <p>Esej.</p> Ivan Pozzoni Sva prava zadržana (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2026-08-31 2026-08-31 6 1 121 123 https://casopisapriori.com/index.php/apriori/article/view/343 <p>Esej.</p> Anđela Piljagić Sva prava zadržana (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2026-08-31 2026-08-31 6 1 124 127 https://casopisapriori.com/index.php/apriori/article/view/344 <p>Esej.</p> Jelena Kljajević Sva prava zadržana (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2026-08-31 2026-08-31 6 1 128 129 https://casopisapriori.com/index.php/apriori/article/view/318 <p>Uvodna riječ.</p> Miroslav Drinić Sva prava zadržana (c) 2026 https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2026-08-30 2026-08-30 6 1 1 9 https://casopisapriori.com/index.php/apriori/article/view/317 <p>Intervju.</p> Peter Singer Sva prava zadržana (c) 2025 https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2025-09-28 2025-09-28 6 1 9 11